ตรวจสุขภาพผู้ชาย จริง ๆ แล้วควรตรวจอะไรบ้าง ตรวจตอนไหน ตรวจเยอะยิ่งดี แก้ไขได้เร็วจริงหรือเปล่า ลองฟังคำแนะนำจากแพทย์อาจไม่ใช่อย่างที่คุณคิด
การตรวจสุขภาพผู้ชายเป็นเรื่องจำเป็น แต่ใครที่เข้าใจว่ายิ่งตรวจเร็ว ตรวจเยอะ ยิ่งดี ช่วยให้ระมัดระวังและป้องกันการเกิดโรคได้ตั้งแต่เนิ่น ๆ นั้นอาจไม่ใช่แนวคิดที่ถูกต้องหรือเป็นเรื่องจำเป็นเสมอไป แต่เพราะอะไรลองไปฟังคำเฉลยจากแพทย์กันว่า จริง ๆ แล้วผู้ชายวัยทำงานโดยพื้นฐานควรเริ่มตรวจสุขภาพเมื่อไหร่และควรตรวจอะไรบ้างอย่างเหมาะสม ไม่เกินความจำเป็น
การตรวจสุขภาพผู้ชาย จำเป็นแค่ไหน
สำหรับเพศชายความเสี่ยงในการเกิดโรคเรื้อรังที่เรียกว่า NCDs หรือ Non-Communicable Diseases มักเริ่มขึ้นหลังอายุ 45 ปี ซึ่งสิ่งสำคัญที่ควรต้องตรวจเพื่อดูโรคเรื้อรังโดยพื้นฐานมี ดังนี้
- น้ำตาลในเลือด
- ไขมันในเลือด (คอเรสเตอรอล)
- ไตรกลีเซอไรด์
ส่วนการตรวจเช็กค่าความปกติของร่างกายสำหรับผู้ชายในระดับพื้นฐานที่ควรต้องรู้มักมีเรื่องต่าง ๆ ที่ต้องดู คือ
- ความดันโลหิต ความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด
- การทำงานของตับและไต
- สภาพปกติของหัวใจ เช็กจากการเอ็กซ์เรย์ปอดและดูขนาดหัวใจ ดูกราฟหัวใจซึ่งบอกการทำงานของหัวใจและโรคหัวใจได้
- โรคสำหรับเพศชายที่ต้องระวัง เช่น มะเร็งต่อมลูกหมาก ซึ่งต้องดูค่า PSA (Prostate-Specific Antigen) โดยตรวจได้จากปัสสาวะและตรวจต่อมลูกหมาก
ทั้งนี้ ความเสี่ยงการเกิดโรค NCDs, โรคหัวใจอัมพาตระดับลึก, โรคเบาหวาน หรือความเสื่อมภายในของระบบทั้งใตและตับสำหรับเพศชาย ส่วนใหญ่จะเกิดขึ้นหลังอายุ 45 ปี ไปแล้ว
สำหรับประเด็นสำคัญคือ “ก่อนอายุ 45 ปี ตรวจสุขภาพได้ไหม” คำตอบคือ “ได้” แต่ถ้าบังเอิญพบค่าผิดปกติและทำการรักษาเลยเพื่อป้องกันแต่เนิ่น ๆ ปัจจุบันก็ยังไม่สามารถพิสูจน์ได้ว่าอนาคตจะไม่เกิดโรค เช่น การให้เด็กอายุ 15 ปี ที่มีลักษณะอ้วนตรวจสุขภาพแล้วพบว่าคอเลสเตอรอลสูง หากทำการรักษาก็ยังไม่มีหลักฐานทางการแพทย์ยืนยันได้ว่า ในอนาคต “เด็กจะไม่เกิดโรค” จากปัญหาดังกล่าว เป็นต้น
หลักการตรวจสุขภาพในมุมมองของแพทย์ที่ชำนาญเป็นอย่างไร ?
- เมื่ออายุเข้าเกณฑ์เสี่ยง
- เมื่อมีอาการที่ควรเพ่งเล็ง ซึ่งจะมีการเน้นย้ำและดูอย่างละเอียด
ปัจจุบัน มักพบการตรวจสุขภาพในลักษณะการตรวจแบบครอบคลุมเกินความจำเป็น โดยที่บุคคลนั้นไม่มีความเสี่ยงในการเกิดโรคมากนักก็ตาม ซึ่งทำให้เกิดความสิ้นเปลืองโดยใช่เหตุ
การตรวจสุขภาพผู้ชายตามหลักแพทย์สภา
หากอ้างอิงการตรวจสุขภาพตามหลักวิชาการของแพทย์สภา ซึ่งเป็นการตรวจที่เหมาะสมในระดับพื้นฐาน ไม่มากหรือน้อยไปสำหรับประชาชน จะกินความลงมาถึงอายุ 19 ปี เพื่อให้ครอบคลุมกลุ่มคนวัยทำงานไล่ไปตามช่วงอายุ ดังนี้
ตรวจสุขภาพผู้ชาย อายุ 19-29 ปี
- คลำชีพจร
- วัดความดันโลหิต
- ชั่งน้ำหนัก วัดส่วนสูง คำนวณค่าดัชนีมวลกาย
- วัดเส้นรอบเอว
- ตรวจสุขภาพช่องปากและฟัน
- ประเมินภาวะซึมเศร้าด้วยแบบคัดกรอง
- ตรวจเม็ดเลือด เช็กภาวะโลหิตจาง
- ตรวจระดับไขมันคอเลสเตอรอลในเลือด (อายุ 20 ปี ขึ้นไป ทุก 5 ปี)
ตรวจสุขภาพผู้ชาย อายุ 30-39 ปี
- คลำชีพจร
- วัดความดันโลหิต
- ชั่งน้ำหนัก วัดส่วนสูง คำนวณค่าดัชนีมวลกาย
- วัดเส้นรอบเอว
- ตรวจสุขภาพช่องปากและฟัน
- ประเมินภาวะซึมเศร้าด้วยแบบคัดกรอง
- ตรวจเม็ดเลือด เช็กภาวะโลหิตจาง
- ตรวจระดับน้ำตาลในเลือด
- ประเมินความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือด
- ประเมินความเสี่ยงโรคเบาหวาน
- ตรวจระดับน้ำตาล (ทุก 3 ปี)
- ตรวจระดับไขมันคอเลสเตอรอลในเลือด (ทุก 5 ปี)
ตรวจสุขภาพผู้ชาย อายุ 40 ปี ขี้นไป
- คลำชีพจร
- วัดความดันโลหิต
- ชั่งน้ำหนัก วัดส่วนสูง คำนวณค่าดัชนีมวลกาย
- วัดเส้นรอบเอว
- ตรวจสุขภาพช่องปากและฟัน
- ตรวจสายตาโดยจักษุแพทย์
- ตรวจคัดกรองรอยโรคเสี่ยงมะเร็งและมะเร็งช่องปาก
- ประเมินภาวะซึมเศร้าด้วยแบบคัดกรอง
- ตรวจเม็ดเลือด เช็กภาวะโลหิตจาง
- ตรวจระดับน้ำตาลในเลือด
- ประเมินความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือด
- ประเมินความเสี่ยงโรคเบาหวาน
- ตรวจระดับน้ำตาล (ทุก 3 ปี)
- ตรวจระดับไขมันคอเลสเตอรอลในเลือด (ทุก 5 ปี)
อย่างไรก็ตาม ในแง่ของแพทย์ผู้รักษาโรคเฉพาะทางอายุรศาสตร์ ความเสื่อมหรือ NCDs มองความคุ้มค่าของการตรวจสุขภาพผู้ชายเมื่ออายุ 45 ปี เป็นต้นไป เพราะความเสื่อมจะเกิดให้เห็นชัดเจนเมื่อเข้าสู่วัยดังกล่าว ทั้งนี้เป็นเพราะหน่วยงานแต่ละหน่วยงานจะมีความแตกต่างกันในแง่ความสนใจของช่วงลำดับอายุผู้ป่วย แต่ข้อสำคัญของ “การตรวจสุขภาพ” ต้องประกอบไปด้วย 3 ได้แก่ การซักประวัติ, การตรวจร่างกายด้วยมือ และการเจาะเลือดไปวิเคราะห์ จะขาดส่วนหนึ่งไปไม่ได้
ดังนั้น การตรวจสุขภาพแบบเหมารวมครั้งละเยอะ ๆ หรือแพ็กเกจตรวจโรคโดยไม่มีเหตุบ่งชี้หรืออาการผิดปกติ หลายคนมองว่าคุ้มค่าเพราะมีประกันสุขภาพหรือยอมจ่ายในกรณีไม่มีประกันเพื่อความสบายใจนับเป็นเรื่องเกินความจำเป็น
บทความที่เกี่ยวข้อง
ขอบคุณข้อมูลจาก : นายแพทย์สมคนึง ตัณฑ์วรกุล อายุรแพทย์โรคหัวใจ-แพทย์เวชศาสตร์ครอบครัว-ผู้ช่วยหัวหน้าศูนย์สุขภาพแนวหน้ารามาธิบดี และกรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณะสุข
